> Dernier maquis

Dernier maquis Adhen

Né en Algérie et arrivé en France en 1968, dès l’âge de deux ans, Rabah Ameur-Zaïmeche a grandit dans la cité des Bosquets en Seine-Saint-Denis. C’est là qu’il a tourné son premier long métrage, "Wesh Wesh, qu’est ce qui se passe ?" (2002), décrivant la vie dans une cité ordinaire de la banlieue parisienne. Son second film, "Bled Number One" (2006), tourné dans le village qui l’a vu naître, abordait le poids des traditions musulmanes en Algérie. Et voici "Dernier maquis", qui vient clôturer ce que le cinéaste a conçu comme une trilogie, s’attaquant dans chacune de ses parties à des sujets brûlants, tout en construisant un univers d’une rare cohérence où le fond et la forme sont travaillés avec habileté, humour et sensibilité. Avec "Dernier maquis", Ameur-Zaïmeche décrit à nouveau une situation sociale complexe et offre au spectateur un vaste espace à investir ; faisant preuve d’une grande confiance à son égard, il pose une réflexion politique en s’abstenant de prononcer un jugement moral, s’écartant ainsi des standards du film militant.

Comme dans ses précédents opus, Ameur-Zaïmeche ancre fortement son récit dans un lieu et dans un microcosme dont le film ne s’écartera pas. En l’occurrence, il nous plonge dans l’univers d’un immense entrepôt situé au fond d’une zone industrielle à l’agonie, jouxtant un aéroport et une raffinerie. Ici, un patron appelé Mao (un nom qui évoque à la fois ceux de Mahomet et de Mao Zedong), musulman au caractère prosélyte mais converti au libéralisme le plus vil, possède une entreprise de réparation de palettes et un garage de poids-lourds. Cette prison à ciel ouvert où l’exploitation capitaliste bat son plein va servir d’unique décor à un huis-clos se jouant entre des ouvriers et leur patron. Une sorte de théâtre antique où s’active chaque jour une main-d’oeuvre sous-payée, divisée en deux groupes : les Maghrébins et les Africains. Une galerie de personnages marquants, de "damnés de la terre" interprétés en partie par des amateurs, manœuvres travaillant réellement dans l’usine où a eu lieu le tournage, magnifiés par la caméra d’ Ameur-Zaïmeche qui s’attache à filmer avec réalisme la gestuelle du travail manuel — cela contribuant à la richesse du film, à son aspect "documentaire", et qui vaudra au cinéaste d’être comparé à Renoir ou Pialat. Ces travailleurs étrangers constituent une composante importante du prolétariat d’aujourd’hui, mais sont souvent méconnus et exclus du processus démocratique.

En bon patron paternaliste, Mao (interprété par le réalisateur lui-même, avec ses airs de jeune De Niro) décide d’ offrir à ses ouvriers une minuscule mosquée au sein de l’entreprise. Il en désigne lui-même l’imam, alors que la tradition veut que celui-ci soit choisi par les fidèles. Les problèmes commencent... Comme si on avait touché à son dernier rempart, son dernier maquis, le personnel maghrébin proteste contre cette nomination. Les ouvriers d’Afrique noire, plus précarisés encore, refusent d’entrer dans la fronde. Au milieu de la mêlée, Mao tire les ficelles, tentant de contrôler ses ouvriers par le biais de la religion. Mais la revendication sociale va exploser un peu plus tard, lors des premiers licenciements...

Comédie sociale et tragédie prolétarienne empreinte d’une grande vision poétique, "Dernier maquis" interroge la place de l’Islam et son rapport avec le monde du travail. Rabah Ameur-Zaïmeche a choisi de "décrire l’univers et le sort réservé à ceux qui, après avoir franchi les mers et les déserts, s’abîment pour un salaire de misère".

Sa métaphore est amplifiée par un parti pris esthétique, quasi pictural, jouant sur un élément d’une puissance symbolique inouïe : d’interminables amas de palettes empilées, qui saturent l’image de couleur rouge... Rouge communiste. Rouge sang. Rouge colère.

*Du/van 17.09 au/tot 11.10.2009

Le nouveau blog du Nova propose plus d’informations sur "Dernier maquis" (présentation, bande annonce, photos, revue de presse, interviews...) :*
http://blog.nova-cinema.org/dernier-maquis

17.09 > 19:00 + 18.09 > 22:00 + 19.09 > 19:00 + 20.09 > 22:00 + 24.09 > 22:00 + 27.09 > 19:00 + 01.10 > 22:00 + 03.10 > 22:00 + 04.10 > 19:00 + 08.10 > 19:00 + 10.10 > 19:00 + 11.10 > 22:00

"C’est moi qui suis venu vous voir et qui vous ait dit : je vais ouvrir une mosquée, je veux devenir un bon muslim, je sais que je vous paye pas à la sueur de votre front, parce que je vous paye qu’au SMIG, je me fais un petit peu d’argent, on appelle ça de la plus value, et ben cette plus value, je peux la réduire. Un petit peu. Mais pas trop quand même, il faut pas exagérer !"

— Mao, le patron de "Dernier maquis"

"De l’art alchimiste de transformer un maigre patrimoine de bois en or filmique, artistique et politique. Rabah Ameur-Zaïmeche est de ces cinéastes qui ne voient pas la ligne d’arrivée quand ils démarrent un film : aveuglement partiel qui est un beau moyen d’arriver quelque part et de faire du cinéma comme processus de dévoilement d’un monde, d’une vision, d’une histoire".

— "Les Inrockuptibles", 22 octobre 08

"Pour créer son site fictionnel, pour faire rentrer une bonne partie du monde dans son microcosme, Ameur-Zaïmeche n’a eu besoin que de quelques milliers de palettes rouges empilées sur un chantier de banlieue parisienne survolé par une ligne aérienne et bordé d’un canal reconquis par la nature. Le passage d’un avion dans le ciel banlieusard a-t-il jamais eu telle amplitude poétique ? Il y a du Godard dans cette manière de produire des signes sublimement ambigus avec les fragments inaperçus de la trivialité quotidienne".

— "Les Cahiers du cinéma", octobre 2008

"Les palettes sont le coeur du film. Ce rouge, ça sautait aux yeux... La palette est la preuve éclatante du côté archaïque de tout système de production. C’est un objet central dans le transport des marchandises, et en même temps un objet élémentaire, un assemblage ingénieux de morceaux de bois qui n’a de valeur que fonctionnelle. (...) Elles nous ont obligés à nous concentrer sur elles, quitte à abandonner des personnages et des scènes. Elles nous ont surtout aidé à mettre de côté le scénario et à travailler autrement, non plus avec un script,mais avec une sorte de séquencier, des feuilles de toutes les couleurs sur lesquelles étaient écrits les titres des scènes, et que l’on disposait comme un puzzle. (...) Le meilleur, c’est que ce plateau composé de milliers de palettes rouges était toujours mouvant, sans cesse déplacé par l’activité humaine".

— Rabah Ameur-Zaïmeche


Adhen Dernier maquis

Rabah Ameur-Zaïmeche verhuisde in 1968 op tweejarige leeftijd van Algerije naar Frankrijk, waar hij opgroeide in de Cité des Bosquets in Seine-Saint-Denis. Daar draaide hij zijn eerste langspeelfilm "Wesh Wesh, qu’est-ce qui se passe ?" (2002), een schets van het leven in een Parijse voorstadswijk. Voor zijn tweede film "Bled Number One" (2006), over de druk van moslimtradities in Algerije, keerde hij terug naar zijn geboortedorp. En nu is er dus "Adhen", het laatste deel van dit drieluik. Alweer worden de hete hangijzers niet geschuwd. De cineast bouwt gestaag verder aan een universum met een zelden geziene coherentie ; hij bespeelt zowel inhoud als vorm met gemak, humor en gevoel. Met "Adhen" wordt opnieuw een complexe sociale situatie uit de doeken gedaan waarbij Ameur-Zaïmeche de toeschouwer veel ruimte tot interpretatie laat. Blijk gevend van een gezonde dosis zelfvertrouwen geeft hij een politieke visie zonder in moreel oordeel te vervallen ; zijn werk houdt daarmee voldoende afstand van het strenge vingertje van de militante film.

Zoals in zijn vorige films verankert Ameur-Zaïmeche zijn verhaal stevig in een bepaalde plek en in een microkosmos waarvan het zich nadien niet meer zal verwijderen. Deze keer dompelt hij ons onder in het universum van een enorme opslagplaats ergens in een zieltogende industriële zone gelegen naast een vliegveld en een raffinaderij. Mao (de naam refereert zowel naar Mohamed als naar Mao Zedong), een nieuwe aanhanger van de Islam maar met een puur liberalistische ingesteldheid, leidt een bedrijf dat zowel paletten als vrachtwagens repareert. In deze "openluchtgevangenis" tiert de kapitalistische uitbuiting welig, en zij zal het decor worden voor een huis-clos waarin het spel gespeeld wordt tussen de arbeiders en hun patron. Een soort van amfitheater met twee onderbetaalde, elkaar beconcurrerende groepen : de Maghrébins en de Afrikanen. De galerij van markante personages, allen "verworpenen der Aarde", wordt deels gespeeld door amateur-acteurs die in het echte leven werken in de fabriek waar de film gedraaid werd. Het camerawerk van Ameur-Zaïmeche, die eraan houdt om elke beweging van de handenarbeid te filmen in weergaloos realisme - draagt bij tot de documentaire rijkdom van de film...
Ameur-Zaïmeche wordt niet ten onrechte vergeleken met Renoir en Pialat. Het hedendaagse proletariaat, dat zijn de buitenlandse arbeiders uit de film. Hun arbeid wordt niet officieel erkend en ze blijven dus verstoken van elk democratisch recht.

De goedhartige, wat paternalistische baas Mao (rol gespeeld door de regisseur himself - hij heeft trouwens iets weg van een jonge De Niro) besluit op een dag om voor zijn arbeiders een kleine moskee binnen het bedrijf te bouwen. Alleen stelt hijzelf de imam aan, terwijl de traditie wil dat dit gebeurt door de trouwe gelovigen. En daarmee is het startschot voor de problemen gegeven... Alsof men aan hun laatste bescherming raakt, hun laatste verzet wil smoren, komen de Maghrebijnse arbeiders in opstand tegen deze nominatie. De Zwart-Afrikanen weigeren aan het verzet deel te nemen. Tussen de twee groepen in trekt Mao aan de touwtjes, in de ijdele hoop zijn arbeiders via religie te kunnen controleren. De strijd barst pas goed los wanneer de eerste ontslagen vallen...

Als tegelijk sociale komedie en proletarische tragedie onderzoekt "Adhen" de plaats van de Islam binnen de wereld van de arbeid. Rabah Ameur-Zaïmeche heeft ervoor gekozen om "de leefwereld te schetsen van diegenen die eerst woestijnen en zeeën hebben overwonnen, om zich vervolgens te laten uitbuiten voor een miserabel salaris".

Zijn metafoor wordt versterkt door een esthetisch, haast picturaal gebruik van een buitengewoon krachtig symbool : ontelbare stapels paletten die het beeld vullen met de kleur rood... Communistisch rood. Bloedrood. Het rood van de woede.

Van 17/09 tot 11/10/2009

Op de nieuwe blog van Nova vind je nog meer informatie over "Adhen (Dernier maquis)" (voorstelling, aankondiging, foto’s, persartikels, interviews,...) :

17.09 > 19:00 + 18.09 > 22:00 + 19.09 > 19:00 + 20.09 > 22:00 + 24.09 > 22:00 + 27.09 > 19:00 + 01.10 > 22:00 + 03.10 > 22:00 + 04.10 > 19:00 + 08.10 > 19:00 + 10.10 > 19:00 + 11.10 > 22:00
 

"Ik ben het die naar jullie gekomen is en gezegd heb : ik ga een moskee openen, ik wil een goede moslim worden, ik weet dat ik jullie niet het zweet des aanschijns betaal, want ik betaal jullie maar een minimumloon, ik maak een beetje winst, men noemt dat "meerwaarde", wel die meerwaarde, ik kan ze wat kleiner maken. Een klein beetje. Maar ook weer niet teveel, niet overdrijven !"

— Mao, de patron van "Dernier maquis"

"De alchemische kunst om een arm patrimonium hout te transformeren in filmisch, artistiek en politiek goud. Rabah Ameur-Zaïmeche is zo’n cineast die de aankomstlijn niet ziet waneer hij aan een film begint : deels blind, wat een mooie manier is om ergens te geraken en om cinema te maken als proces om een wereld, een visie, een geschiedenis te ontsluieren."

— "Les Inrockuptibles", 22 oktober 08

"Om zijn fictief universum te creëren, om een groot deel van de wereld in zijn microkosmos te omsluiten, had Ameur-Zaïmeche genoeg aan enkele duizenden rode paletten, opgestapeld op een voorstedelijke Parijse werf, overvlogen door een vlieghaven en palend aan een kanaal dat door de natuur opnieuw overmeesterd werd. Heeft het overkomen van een vliegtuig boven een voorstad ooit zoveel poëtische kracht bezeten ? Er zit wat Godard verscholen in deze manier van subtiel ambigue tekens produceren met onmerkbare fragmenten van de dagelijkse trivialiteit".

— "Les Cahiers du Cinema", oktober 2008

"De paletten zijn het hart van de film. Rood, dat trekt de aandacht... Het palet is het schreeuwende bewijs van de archaïsche kant van elk productiesysteem. Het is een centraal object in het goederentransport, en tegelijkertijd een elementair object, een ingenieuze assemblage van stukken hout die behalve het functionele geen waarde heeft. (...) De paletten verplichtten ons om ons op hen te concentreren.... Ze hebben ons vooral geholpen om het scenario ter zijde te leggen en om anders te werken, niet met een script, maar met een soort van sequentie-opvolging, met papieren in allerlei kleuren waarop de titels van de scènes geschreven waren, en die we samenbrachten als was het een puzzel (...). Het best van al was dat de filmset met die duizenden paletten steeds in beweging was, onophoudelijk verplaatst door menselijke activiteit."

— Rabah Ameur-Zaïmeche


http://www.nova-cinema.org/spip.php?page=print&id_rubrique=1272&lang=fr