> BORIS LEHMAN

BORIS LEHMAN

Ces dans les années ’60 que Boris Lehman, parallèlement à une activité de critique de cinéma, réalise ses premiers films. Depuis, il est probablement impossible de tenir le compte exact de combien il en a réalisé, sa filmographie étant composée de courts et de longs-métrages, de films dont il existe jusqu’à treize versions différentes, de films réalisés à l’école, de films inédits, de films sculptures, de films perdus, détruits ou introuvables, de films en cours de réalisation...et d’autres encore ! Ils constituent, quelque part, une seule et longue oeuvre, dont Boris Lehman en est non seulement le réalisateur mais aussi l’acteur, le producteur, le distributeur (et souvent aussi l’opérateur et le monteur). En parlant de lui-même Boris Lehman dit : "Ma vie est devenue le scénario d’un film qui lui-même est devenu ma vie". D’autres le disent différemment : Boris Lehman est un cinéaste "de la première personne". Parler de ses films c’est parler de"lui", car il en est la matière première ! De prime abord on peut se dire que c’est une histoire d’égotisme, mais par la suite on comprend que au delà de ce "je", qu’il ose exprimer (et qui, justement pour ça, à certains peut gêner), c’est à "l’universel" que son cinéma reconduit. Et dans cet "universel" les ’autres’ aussi y ont une grande place, auprès, en face, à côté de lui. "(...) La caméra, c’est pour moi le medium. Elle fonctionne comme une bouteille de vin ou un club de natation, un moyen de rencontrer des gens et de voir le monde. (...) Boris Lehman"


ALBUM 1

Avec des textes de William Burroughs, Boris Lehman, Henri Michaux. Avec Michel Berger au piano et Boris Lehman au micro.

Boris Lehman filme et se fait filmer par 150 personnes, amis et autres, visités chez eux, rencontrés dans la rue pendant les mois de juillet et août 1974, à Bruxelles et dans les environs. "Film-découverte (découvrir les possibilités et les limites du super-8), film-journal (se promener partout avec une caméra dans les mains et se faire filmer), film brut (filmer sans préméditation ni acquit culturel) et démocratique (mettre la caméra dans les mains de gens qui n’ont jamais filmé), film de famille sans la famille, "Album 1" se feuillette comme un album (on peut arriver en cours de projection, partir avant la fin , rêver sur une image). Plus qu’un film, c’est un mouvement brownien à partir duquel quantité de films peuvent se développer et se concevoir.(...) Dans son exploration technique et esthétique, "Album 1" atteint le degré zéro du cinéma. Aussi y verra-t-on notamment une gare sans arrivée de train, l’entrée d’un directeur dans son usine, le repas de bébé, la lecture des tarots, l’arroseur non arrosé, et même un lion du Potemkine." (notes de Boris) (mouvement brownien : mouvement incéssant des particules microscopiques en suspension dans un liquide ou un gaz (!) Petit Larousse)

Que cela se sache, cette projection sera unique !! La seule copie du film étant celle qui sera projetée au Nova, elle est devenue de par le temps délicate et même Michel Berger, qui l’accompagnera au piano, n’aura pas droit à ses répétitions ! Idem pour Boris Lehman, d’ailleurs, qui devra fouiner dans sa mémoire pour retrouver les moments-clés où dire les textes !

29.04 > 20:00
MAGNUM BEGYNASIUM BRUXELLENSE

Tourné sur une période de deux ans, "Magnum Begynasium Bruxellense" est une chronique filmée de la vie des résidants du quartier du Beguinage à Bruxelles. Structuré en une trentaine de chapitres un peu comme si ceux-ci faisaient partie d’un grand puzzle plus qu’un documentaire il est une sorte d’aventure allégorique sur toutes les petites choses qui peuvent faire la vie d’un quartier, sur le temps qui passe, sur la langueur qui peut entourer les êtres et les choses, sur leur mort. Sans interviews ou commentaires, et en dehors d’une narration classique, le récit semblerait plutôt se construire au fil d’un montage qui joue avec la juxtaposition, ou l’enchaînement ou encore l’opposition des plans et des séquences. En traversant le mouvement temporel d’une journée fictive, le film se déploie ainsi entre réalité et métaphore, voire même imaginaire. Au moment de sa sortie "Magnum Begynasium Bruxellense" reçu un accueil presque impensable aujourd’hui pour un film qui n’est pas de fiction, les recensions allant des quotidiens de l’époque au "TéléMoustique" (qui lui consacra trois pages !) et même au "Vlan" ! Il reste en tout cas un "classique",d’une filmographie entre autre bruxelloise, qu’il est rare de pouvoir voir.

14.04 > 19:30 + 05.05 > 21:30
COUPLE, REGARDS, POSITIONS

Long-métrage de fiction, "Couple, regards, positions" est un film d’amour qui parle des tentatives de communication entre un homme et une femme. Sorte d’essai de cinéma alchimique, toute référence à la réalité y est éffacée et n’y restent que des signes, des gestes, des objets, des mots aux références tantôt surréalistes, tantôt cabalistiques, tantôt juives. Tourné entièrement sur fond noir, sans aucun décor, avec des jeux d’opposition noir/blanc, le moindre détail se retrouve soudainement à y avoir des proportions amplifiées, une paire de ciseaux pouvant par exemple avoir l’air d’un instrument de torture. Surgit d’ailleurs la question de l’ambiguité qui peut se receler dans une histoire d’amour :"on s’aime", "on se torture"... Ou peut-être que, finalement, derrière l’aspect torturé d’un rapport amoureux ne se cache qu’un jeu, comme pourraient le suggérer certaines images légères et ludiques ... A vous, d’ailleurs, de vous laisser aller à un jeu de miroir !

03.05 > 22:00
BABEL

("Lettres à mes amis restés en Belgique" ; 1ère partie d’un projet tétralogique)

Bon, on le sait : Boris Lehman ne resortira pas d’ici tôt ce film de ses boîtes. Donc, préparez sac-à-dos et bottines de marches (on prévois les encas), on part pour une excursion dominicale ! Et le titre du film ne faisant pas de mystères, c’est bien vers le mythe biblique de Babel (version cinématographique et personnelle) que nous irons. D’ailleurs s’attaquer à vous introduire "Babel" (le film) c’est aussi s’attaquer à un mythe !! On a eu beau en entendre parler, on se demande quand même qui a réellement eu la chance de le voir ?! Nous, pas encore ! Et c’est pourquoi vous en parler, pour nous, c’est un peu difficile et préférons donc reprendre quelques notes/réflexions de qui en a déjà vécu l’expérience.

"Cette première partie est centrée sur la vie quotidienne à Bruxelles d’un cinéaste qui prépare un film sur Babel, et rêve d’aller au Mexique sur les traces d’Antonin Artaud, chez les Indiens Tarahumaras. Sans domicile, il erre dans une ville qui semble lui appartenir, puis il finit par partir. Quand il revient, les choses et les gens ont changé (...)." (Boris Lehman) "(...)"Babel" c’est avant tout un homme qui marche dans la ville, d’amis en amis, de cafés en galeries, de librairies complices en copains qui reviennent du Mexique. (...) "Babel" est pour la Belgique l’équivalent de "Milestone " de Robert Kramer ou de "La maman et la putain" de Jean Eustache.Cette première partie (la seule réalisée à ce jour), "Lettre à mes amis restés en Belgique", est le constat sentimental d’une vie et d’une ville, une recherche des fils qu’il faut tisser pour continuer de vivre cette vie et d’habiter cette ville.(...) Si ce film est centré, comme à l’habitude, sur son auteur, il lui échappe totalement en définitive : l’intime devient fiction, l’égotisme devient romanesque." (Dominique Païni) "(...) Ainsi, si Boris Lehman visite les genres cinématographiques, passant du film de voyage au film publicitaire, de l’émission culinaire au cinéma intimiste, du documentaire médical à la fiction expérimentale, c’est pour mieux les subvertir, les transformer en un seul et même motif. Boris Lehman maîtrise une matière dense, touffue, ancrée dans le quotidien, éclatée comme un puzzle fou, mais il l’organise de telle manière que, là où l’on redoutait le point de vue limité au nombril, surgit l’individu comme communauté, s’efface Boris comme personnage particulier au profit d’un archétype universel (...)" (Philippe Simon)

L’EXCURSION COMMENCE A 12:30 AVEC UN BRUNCH
14:00 PROJECTION / 17:00 PAUSE / 18:00 SUITE

22.04 > 14:00
A COMME ADRIENNE

Un soir d’il y a six ans Boris rencontre par hasard Adrienne chez un ami à qui il devait emprunter un smoking. Depuis, Boris et Adrienne sont devenus amis, des amis rares. Adrienne a découvert les films de Boris et s’est laissée emporter dans son cinéma. Boris lui s’est fait conquérir par l’énergie charismatique de cette femme de 78 ans, qui pendant quatorze ans a vécu en Iran où elle y a appris le persan et y a découvert et traduit des contes populaires. Ce film, Boris lui en fait cadeau. Mais le cadeau n’est pas que pour elle (!), car si "A comme Adrienne" est avant tout un portrait, il est aussi un récit, voire même un poème de la vie pour tout le monde. Décliné en sept "leçons" et quelques digressions (la leçon de natation, la leçon de conduite automobile, la leçon de cuisine, la leçon de couture, la leçon de botanique, la leçon de savoir-vivre, la leçon de cinéma), le film ne nous fait pas un récit de la vie d’Adrienne, mais nous amène plutôt à partager son art de la tradition orale et son plaisir à vivre les petits rituels du quotidien. On en arrive à se demander si la vie d’Adrienne n’est pas elle-même un conte. Boris le dit : il aurait pu intituler le film "Ma vie est un conte". L’épilogue de "A comme Adrienne" en est d’ailleurs un. Un conte à tiroirs, comme on en trouve dans les "Mille et Une Nuits". Tout le film l’annonçait.

18.04 > 22:00 + 04.05 > 20:00
BORIS LEHMAN

In de jaren `60 was Boris Lehman gekend als filmcriticus. Het is eveneens in deze periode dat hij zijn eerste films maakt. Sindsdien heeft hij een zeer groot aantal producties op zijn naam staan. De noemer "ontelbaar" is geen overdrijving ! Zijn filmografie bestaat uit korte en lange films, films waarvan maar liefst dertien versies bestaan, films gemaakt op school, onuitgegeven films, skulptuurfilms, verloren, vernietigde of onvindbare films, films in wording... en nog veel meer. Ergens kan je zeggen dat al zijn films samen één groot werk vormen, waarvan Boris Lehman niet enkel maker is, maar ook acteur, producer, distributeur, en vaak ook operateur en monteerder. Over zichzelf zegt hij : "Mijn leven is een filmscenario geworden dat op zijn beurt mijn leven is geworden." Anderen formuleren het anders : Boris Lehman is een filmmaker "in de eerste persoon enkelvoud". Praten over zijn films, is praten over de maker zelf, omdat hij het voornaamste onderwerp is. Is het een kwestie van een te groot ego ? Al gauw begrijp je dat het "ik" in zijn films (dat hij durft uitdrukken, en waarin hij soms zo ver gaat dat het voor sommigen storend is) wordt overstegen om naar iets universeel toe te gaan. In dat universele waarvan sprake, hebben de anderen ook een grote plaats, met, naast en tegenover hem. "(...) De camera is voor mij het medium. Het is als een fles wijn of een zwemclub, een middel om mensen te ontmoeten en de wereld te aanschouwen. (...) " ­ Boris Lehman


ALBUM 1

Met teksten van William Burroughs, Boris Lehman, Henri Michaux. En met Michel Berger aan de piano en Boris Lehman aan de microfoon.

Boris Lehman filmt en laat zich filmen door 150 mensen, vrienden en anderen, thuis of op straat, tijdens de maanden juli en augustus 1974 in Brussel en omstreken. "Ontdekkingsfilm (de mogelijkheden en grenzen van Super 8 ontdekken), journaalfilm (wandelen met een camera in handen en zich laten filmen), pure film (filmen zonder overleg of culturele overlevering), democratische film (de camera in handen geven van mensen die nog nooit gefilmd hebben), familiefilm zonder familie. "Album 1" laat zich doorbladeren als een echt album (je kan tijdens de vertoning binnenkomen, weggaan voor het einde of wegdromen op een beeld). Meer nog dan een film, is dit een Browniaanse beweging, die als vertrekpunt kan dienen voor talrijke andere films. In zijn technische en esthetische zoektocht, bereikt "Album 1" de nulgraad van de film. Je bent onder meer getuige van een station zonder binnenrijdende treinen, de aankomst van een directeur in zijn fabriek, de maaltijd van een baby, de lectuur van tarotkaarten, een niet-besproeide sproeier, en zelfs van een Potemkin-leeuw." (notities van Boris Lehman) ( browniaanse beweging : "ononderbroken beweging van microscopische deeltjes in een vloeistof of gas" (sic) ; zo staat het in het woordenboek)

Deze voorstelling is voorwaar uniek !!! De enige copie van deze film die in Nova zal vertoond worden, is ondertussen zo fragiel dat zelfs Michel Berger, de pianist, geen recht heeft op repetities. Insgelijk voor Boris Lehman, die zijn geheugen moet opfrissen om deze film opnieuw van live commentaar te voorzien...

29.04 > 20:00
MAGNUM BEGYNASIUM BRUXELLENSE

"Magnum Begynasium Bruxellense" is een gefilmde kroniek over het leven van de bewoners van de Brusselse Begijnhofwijk, gedraaid over een periode van twee jaar. De film is gestructureerd in ongeveer dertig hoofdstukken, als stukjes van een grote puzzel. Meer nog dan een documentaire, is dit een allegorisch avontuur over de kleine dingen in het leven van een wijk, over de tijd die voorbijgaat, over de verlamming die mensen en dingen kan doordringen, over hun dood. Zonder interviews of commentaar, en wars van een klassieke vertelling, ontwikkelt de kroniek zich via een montage van nevenschikking, aaneenschakeling, of nog de botsing tussen afzonderlijke shots en sequenties. De film doorloopt de tijdsduur van een fictieve dag. Zo ontvouwt hij zich tussen werkelijkheid en metafoor, als een zinnebeeld. "Magnum Begynasium Bruxellense" ontving unaniem lovende reacties. Haast ondenkbaar vandaag de dag voor een film die geen fictie is... Er waren positieve kritieken in de dagbladen, in de "Télé-Moustique" (maar liefst drie pagina’s werden aan deze film gewijd) enzoverder. Deze film is en blijft een "klassieker", een Brusselse getuigenis zoals we zelden eerder zagen.

14.04 > 19:30 + 05.05 > 21:30
COUPLE, REGARDS, POSITIONS

"Couple, regards, positions" gaat over de liefde. Over pogingen tot communicatie tussen een man en een vrouw. Een soort van alchemistisch filmexperiment, waarin alle referenties aan de werkelijkheid worden weggevaagd en er enkel nog tekens, gebaren, objecten en woorden overblijven, met surrealistische, kaballistische of joodse linken. De film speelt zich af op een donkere achtergrond, zonder decor, met zwart /wit effecten. Het kleinste detail wordt sterk uitvergroot. Een schaar krijgt bijvoorbeeld de allure van een folterinstrument. Het gaat ook over de dubbelzinnigheid die in een liefdesaffaire schuilgaat. "we houden van elkaar", "we tergen elkaar"... Of misschien gaat er achter het lijden in een relatie slechts een spel schuil, zoals gesuggereerd wordt in bepaalde lichte en ludieke beelden... Kijk eens mee in de spiegel !

03.05 > 22:00
BABEL

("Brieven aan mijn vrienden die achterbleven in België", eerste deel van een vierdelig project)

Goed, we weten het nu wel : Boris Lehman zal deze film niet zo gemakkelijk nog maar eens van onder het stof vandaan halen. Dus neem je rugzak en stevige wandelschoenen voor een zondags uitstapje, wij zorgen wel voor de tussendoortjes. De titel van de film verraadt de eindbestemming : we gaan naar de mythische bijbelse stad Babel, Lehmans persoonlijke en cinematografische interpretatie althans. Zich wagen aan een inleiding van deze film staat gelijk aan de ontsluiering van de mythe zelf. Want we hebben al zoveel gehoord over deze film, maar wie heeft dit kleinood al gezien ? Wijzelf alleszins niet ! Vandaar dat deze tekst over Babel bestaat uit indrukken en overpeinzingen van mensen die de film wel zagen.

"Het eerste deel is toegespitst op het dagelijkse leven van een cineast in Brussel die een film over Babel voorbereidt en droomt om naar Mexico te gaan in het spoor van Antonin Artaud bij de Tarahumaras Indianen. Zonder vaste stek, dwaalt hij rond in een stad die hem lijkt toe te behoren, om daarna weg te gaan. Wanner hij terugkomt, zijn de mensen en de dingen veranderd (...)." (Boris Lehman)

" (...) "Babel" is bovenal een man die rondwandelt in de stad, van vriend naar vriend, van café naar galerij, van bevriende boekenhandelaar naar vrienden die net terugkomen van Mexico. (...). "Babel" is voor België het equivalent van "Milestone" van Robert Kramer of "La maman et la putain" van Jean Eustache. Dat eerste deel, "Brieven aan mijn vrienden die achterbleven in België" (het enige tot nu toe gerealiseerd) is het gevoelige verslag van een leven en een stad, een kluwen van draden dat moet geweefd worden om dit leven in deze stad verder te zetten. (...) Deze film is zoals gewoonlijk toegespitst op zijn auteur zelf, maar uiteindelijk is er geen sprake meer van de auteur : het intieme maakt plaats voor fictie, het egoïsme voor romantisme. (Dominique Païni)

"(...) Als Boris Lehman bijgevolg verscheidene cinematografische genres gebruikt, van reisfilm tot publiciteitsfilm, van culinaire rubriek tot intimistische film, van medische documentaire tot experimentele fictie, dan is het om ze nog beter te ondermijnen en te transformeren in één en hetzelfde motief. Boris Lehman beheerst een compact, ingewikkeld en verankerd onderwerp dat lijkt op een vreemde puzzel, maar hij pakt het op zo’n manier aan dat, net wanner je hem van navelstaarderij verdenkt, het individu als gemeenschapsgegeven de kop opsteekt : Boris als bijzonder personage tot eer en glorie van een universeel archetype (...)" (Philippe Simon)

ZONDAG 22.04 DE UITSTAP BEGINT OM 12:30 MET EEN BRUNCH
14:00 VOORSTELLING / 17:00 PAUZE 18:00 VERVOLG

22.04 > 14:00
A COMME ADRIENNE

Op een avond zes jaar geleden, ontmoette Boris eerder toevallig Adrienne bij een vriend van wie hij een smoking mocht lenen. Sindsdien zijn Boris en Adrienne vrienden van het zeldzame slag. Adrienne ontdekt de films van Boris en is er helemaal weg van. Boris op zijn beurt is onder de indruk van de charismatische energie van deze 78-jarige vrouw die gedurende 14 jaar in Iran verbleef waar ze Perzisch leerde en volksverhalen vertaalde. Deze film is een cadeau van Boris voor Adrienne. Niet enkel voor haar echter, omdat "A comme Adrienne" naast een portret ook een relaas, zelfs een gedicht van het leven is, gericht aan iedereen. In zeven "lessen" en enkele uitweidingen (zwemles, rijles, kookles, naailes, tuinierles, etiquetteles en filmles) vertelt de film niet het levensverhaal van Adrienne, maar brengt ons ertoe om de kunst van de orale traditie en het plezier in kleine dagdagelijkse rituelen met haar te delen. Totdat je je afvraagt of Adriennes leven niet een verhaal op zich is... Zoals Boris zelf zei kon deze film ook "Mijn leven is een verhaal" geheten hebben. De epiloog van "A comme Adrienne" is er trouwens één. Een verhaal met vele lagen zoals "Duizend en één Nacht".

18.04 > 22:00 + 04.05 > 20:00
https://www.nova-cinema.org/spip.php?page=print&id_rubrique=45&lang=fr